بررسی اثر مستقیم و غیرمستقیم درآمدهای رانتی و مالیاتی بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها باتوجه‌به نقش میانجی دموکراسی: باتکیه‌بر فرضیة نفرین منابع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حسابداری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 گروه حسابداری، دانشکده اقتصاد و علوم اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها، از جمله مفاهیمی است که می‌تواند تحت‌تأثیر عوامل درون شرکتی و پارامترهای کلان سیاسی و اقتصادی باشد؛ بنابراین، این مطالعه، به بررسی اثر مستقیم و غیرمستقیم درآمدهای رانتی و درآمدهای مالیاتی بر میزان مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (در سطح کشور) از طریق متغیر میانجی دموکراسی می‌پردازد. در واقع، این مطالعه به دنبال بسط فرضیه نفرین منابع و بررسی اثرات منفی آن بر مفهوم مسئولیت‌پذیری اجتماعی شرکت‌ها (در سطح کشور) و همچنین تبیین تقابل درآمدهای رانتی و مالیاتی می‌باشد. بررسی فرضیات پژوهش، با استفاده از داده‌های ۱۸3 کشور، طی دوره زمانی ۲۰۱۵ الی ۲۰۲۳ و تخمین الگوها با استفاده از روش‌های حداقل مربعات تعمیم‌یافته امکان‌پذیر (FGLS) و تخمین زن تصحیح خطای استاندارد داده های تابلویی (PCSE) انجام می‌شود. جهت بررسی نقش میانجی دموکراسی، از مدل بارون و کنی (۱۹۸۶)۱ و آزمون سوبل و جهت تعیین نوع میانجی‌گری از ارزیابی شمول واریانس (VAF) استفاده می‌شود. نتایج تخمین با استفاده از روش FGLS، نشان‌دهنده اثر منفی و معنادار درآمدهای رانتی بر CSR و دموکراسی و اثر مثبت و معنادار درآمدهای مالیاتی بر CSR و دموکراسی و همچنین تایید نقش میانجی دموکراسی در اثرگذاری درآمدهای رانتی بر CSR و درآمدهای مالیاتی بر CSR می‌باشد؛ علاوه بر این نتایج روش PCSE نیز نشان‌دهنده اثر منفی و معنادار درآمدهای رانتی بر CSR و دموکراسی، اثر مثبت و معنادار درآمد های مالیاتی بر دموکراسی بوده ولی اثر درآمدهای مالیاتی بر مسئولیت پذیری اجتماعی شرکت‌ها معنادار نمی‌باشد. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که درآمدهای رانتی با تضعیف فضای پاسخگویی، چه در سطح خرد (سازمان- ذینفعان) و چه در سطح کلان (دولت- مردم)، منجر به اثر منفی بر مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها شده و در مقابل، درآمدهای مالیاتی، به‌مثابه یک اهرم در راستای پاسخ‌خواهی عمل کرده و منجر به تقویت دموکراسی و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the direct and indirect effects of rent and tax revenues on corporate social responsibility regarding the mediating role of democracy: Relying on the resource curse hypothesis

نویسندگان [English]

  • Reza Tolooti Bandpey 1
  • Yahya Kamyabi 1
  • Hosein Fakhari 2
1 Department of accounting, Faculty of economic and administrative sciences, Mazandaran university
2 Department of Accounting, Faculty of Economic and Administrative Sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran
چکیده [English]

Corporate social responsibility is one of the concepts that can be affected by intra-corporate factors and macro-political and economic parameters. Therefore, in this study, we examine the direct and indirect effects of natural resources rents and tax revenues on the corporate social responsibility through the mediating role of democracy. In fact, this study seeks to expand the resource curse hypothesis and examine its negative effects on corporate social responsibility. The research hypotheses are examined using data from 183 countries, during the period 2015 to 2023, and the models are estimated using the Feasible Generalized Least Squares (FGLS) and PCSE methods. To examine the mediating role of democracy, the Baron and Kenny model (1986) and the Sobel test are used, and to determine the type of mediation, the variance accounted for (VAF) is used. The results of FGLS method show a negative and significant effect of natural resources rents and a positive and significant effect of tax revenues on corporate social responsibility and the mediating role of democracy in both relationships. Furthermore, the results of estimating the models using the PCSE method are quite similar to the results of the FGLS method, except the effect of tax revenues on corporate social responsibility is not significant.Therefore, it can be concluded that natural resources rents, by weakening the accountability environment, both at the micro and macro levels, leads to a negative effect on corporate social responsibility, and in contrast, tax revenues act as a lever towards accountability and strengthens the democratic environment at both levels, ultimately leading to strengthening corporate social responsibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • corporate social responsibility
  • rent revenues
  • tax revenues
  • democracy
  • resource curse hypothesis
رسولی، مرضیه؛ سپهردوست، حمید؛ حسینی دوست، سید احسان. (1401). نفرین نفت، مالیات و دموکراسی در کشورهای وابسته به نفت: کاربرد استفاده از رویکرد GMM سیستمی. دوفصلنامه جستارهای اقتصادی ایران با رویکرد اقتصاد اسلامی،19(37)، 147-175.
رشیدی، احمد؛ موسوی، سید صالح. (1398). درآمدهای نفتی و آثار متعارض آن بر رشد و توسعه اقتصادی در ایران و نروژ. مطالعات اقتصاد سیاسی بین الملل، 2(1)، 153-182.
صمدی،  سعید؛  جلیلی کامجو،  سید پرویز؛ درخشان،  مرتضی.  (1391). ارزیابی مقایسه‌ای تأثیر سهم مالیات درGDP و سهم درآمدهای نفتی در GDP بر دموکراسی.  فصلنامه علمی پژوهشی راهبرد اقتصادی، 3(1).
عرب، آزاده؛ سرلک،احمد؛ قیاسی، مجتبی و شریف نژاد، مریم. (1400). بررسی تأثیر توسعه مالی و ثبات مالی بر رشد اقتصادی ایران با استفاده از رهیافت گشتاورهای تعمیم یافته. پژوهش ها و چشم اندازهای اقتصادی. 21(4)، 67-86.