تأثیر هزینه‌های نمایندگی بر انتشار صکوک: شواهدی از مازاد نقدینگی و نقش ضامن بانکی در بازار سرمایه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه حسابداری، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر به بررسی نقش هزینه‌های نمایندگی در تصمیم شرکت‌ها برای انتشار اوراق بهادار اسلامی (صکوک) و تحلیل نقش ضامن بانکی دراین‌رابطه در بازار سرمایه ایران می‌پردازد. باتوجه‌به ماهیت دارایی‌محور و الزامات قراردادی صکوک، انتظار می‌رود این ابزار از طریق تقویت سازوکارهای نظارتی، به کاهش تعارض منافع و بهبود حاکمیت شرکتی کمک کند. هزینه‌های نمایندگی در این مطالعه با استفاده از شاخص مازاد نقدینگی اندازه‌گیری شده داده‌های پژوهش شامل ۱۶۹ مشاهده از شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران طی دوره زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ است که مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند. فرضیه‌ها با بهره‌گیری از مدل‌های رگرسیون لجستیک و خطی آزمون شدند. یافته‌ها نشان داد هزینه‌های نمایندگی اثر مثبت و معناداری بر احتمال و میزان انتشار صکوک دارد؛ به‌گونه‌ای که شرکت‌های دارای سطوح بالاتر هزینه‌های نمایندگی، تمایل بیشتری به استفاده از این ابزار تأمین مالی به‌منظور تقویت انضباط مالی و مدیریت چالش‌های ناشی از تضاد منافع دارند. همچنین ضامن بانکی اثر مستقیم و مثبت بر حجم انتشار دارد، اما نقش تعدیل‌گر آن در رابطه میان هزینه‌های نمایندگی و انتشار صکوک تأیید نشد. نتایج پژوهش می‌تواند در تصمیم‌گیری‌های تأمین مالی شرکت‌ها و سیاست‌گذاری بازار اوراق بهادار اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Agency Costs and Sukuk Issuance: Evidence from Excess Cash Holdings and Bank Guarantees in Iran

نویسندگان [English]

  • Parisa Saadat Behbahaninia
  • Zahra Najafi
Department of Accounting, Faculty of Social Sciences and Economics, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This study examines the influence of agency costs on corporate decisions regarding the issuance of Islamic securities (Sukuk) and evaluates their effects on both the propensity and scale of Sukuk financing in the Iranian capital market. Owing to their asset-backed nature and the transparency embedded in Sharia-compliant contractual frameworks, Sukuk are expected to alleviate agency conflicts between managers and shareholders while strengthening corporate governance mechanisms. Agency costs are proxied by the excess cash ratio, and the empirical analysis is based on a sample of 169 firm-year observations drawn from 35 companies listed on the Tehran Stock Exchange that issued Sukuk during the period 2019–2023. To investigate the relationship between agency costs and Sukuk issuance decisions, as well as the moderating role of bank guarantees, the study employs logistic regression and multivariate regression techniques. The findings indicate that agency costs have a positive and significant effect on both the likelihood and volume of sukuk issuance. Accordingly, firms with higher levels of agency costs exhibit a greater tendency to utilize sukuk as a financing instrument to strengthen financial discipline and mitigate problems arising from agency conflicts. In addition, bank guarantees have a positive direct effect on issuance volume; however, their moderating role in the relationship between agency costs and sukuk issuance is not supported.The findings may be useful for corporate financing decisions and for policymaking in the Islamic capital market.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Agency cost
  • Banking Guarantor
  • Islamic Financial Instruments
  • Sukuk
بهبهانی‌نیا، پریسا‌سادات، اکبریان‌شورکایی، رضا و حسین‌زاده، فاطمه. (1397). رابطه انتخاب ساختار سرمایه، عدم‏ تقارن اطلاعاتی و ظرفیت بدهی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم انداز مدیریت مالی،۸(۲۴)، ۹–۳۴ .
توحیدی، محمد، یارمحمدی، رضا. (1398). نوع‌شناسی و طبقه‌بندی‌ اوراق بهادار اسلامی (صکوک) از منظر معیارهای گوناگون. نشریه اقتصاد و بانکداری اسلامی، ۸(۲۸)، ۴۱–۷۶.
توحیدی، محمد. (۱۴۰۱). مدیریت ریسک اعتباری در اوراق بهادار اسلامی. تهران: انتشارات امام صادق (ع).
توحیدی، محمد، خوشنود، سمیرا، و حمزه‌پور، مهدی. (1400). شناسایی و اولویت بندی مولفه های اثرگذار بر انتخاب ساختار صکوک مناسب جهت تأمین مالی. جستارهای اقتصادی، ۱۸(۳۵)، ۹–۳۵.
جمال، شراره‌سادات و نجفی‌زاده، سیدعباس. (۱۳۹۸). تأثیر استفاده از صکوک بر عملکرد مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه پژوهش‌های کاربردی در مدیریت و حسابداری، ۴(۱۳)، ۱–۱۴.
حسن‌زاده، حسین، قزلباش، محمد، رستمی‌پور، علی و قوام، محمدحسین .(1400). آسیب‌شناسی صکوک بانکی و ارائه راهکار بازار صکوک رقابتی در تجهیز منابع نظام بانکی ایران. اقتصاد اسلامی, 21(81), 157-189.
زمانی، نیلوفر، ولی‌زاده‌لاریجانی، اعظم و شیرزادی، فاطمه. (1403). رابطه بین انتشار صکوک و عملکرد مالی: نقش تعدیل‌گری بیش‌اطمینانی و تخصص مالی و حسابداری مدیران. دوفصلنامه حسابداری ارزشی و رفتاری، 8(16), 365-390.
سیدنورانی، سیدمحمدرضا و علیمرادی، محمد. (1394). ارزیابی و مقایسه صکوک اجاره و مشارکت از دید هزینه‌های نمایندگی. اقتصاد اسلامی، 15(58)، 91-121.
شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه (مدام). (1401). کتابچه صکوک: ابزار تأمین مالی اسلامی. تهران: شرکت مدیریت دارایی مرکزی بازار سرمایه.
قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران. متن قانون و اصلاحات مربوطه. تهران: سازمان بورس و اوراق بهادار.
قانون توسعه ابزارها و نهادهای مالی جدید. متن قانون و اصلاحات مربوطه. تهران: سازمان بورس و اوراق بهادار. 
عسکری، محمدمهدی، کارگزار، محمدمهدی، و همتی، حسن. (۱۴۰۲). ارزیابی و اولویت‌بندی ابزارهای مالی اسلامی در ایران از منظر ریسک اعتباری. تحقیقات مالی اسلامی، ۱۳(۲)، ۳۲۱–۳۴۶.
کیائی، حسن، و سلیمانی، محمد. (1398). تأمین مالی بر مبنای صکوک و حاکمیت شرکتی: مطالعه موردی شرکت های ناشر صکوک در ایران. جستارهای اقتصادی، 16(31 )، 137-159.
موسویان، سیدعباس. (۱۳۸۶). ابزارهای مالی اسلامی (صکوک). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.https://iict.ac.ir
ولی‌زاده‌لاریجانی، اعظم. (1403). تأمین مالی، تضامین در دسترس و کیفیت سود. بررسی‏‌های حسابداری و حسابرسی، 31(2)، 369-389.