رهیافتی بنیادین بر حسابداری سرمایه طبیعی: رویکردی ساختاریافته مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

2 استاد یار گروه حسابداری،واحد قم،دانشگاه آزاد اسلامی،قم ،ایران

3 دانشیار گروه حسابداری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران

چکیده

در جهانی که تعادل میان انسان و طبیعت به خطر افتاده، حسابداری سرمایه طبیعی به زبان مشترکی برای ارزش‌گذاری خدمات بی‌بدیل طبیعت تبدیل شده است. این پژوهش با عبور از مرزهای سنتی حسابداری، به دنبال بازتاب ارزش اقتصادی، اکولوژیک، اجتماعی و فرهنگی طبیعت در اعداد است و مدلی بنیادی با رویکرد ساختاری تفسیری ارائه می‌دهد. روش‌شناسی پژوهش اکتشافی و ترکیبی است. به دلیل فقدان چارچوب منسجم، از نظریه داده‌بنیاد با مصاحبه‌های عمیق خبرگان استفاده شد. پایایی ابعاد با تحلیل دلفی بررسی گردید. در بخش کمی، مؤلفه‌های تأثیرگذار با مدل‌سازی ساختاری تفسیری (ISM) تعیین شدند. جامعه آماری شامل ۱۴ نفر از خبرگان دانشگاهی، اساتید حسابداری و اعضای کمیته تدوین استانداردها بود که به روش گلوله‌برفی انتخاب شدند. نتایج نشان‌دهنده ۳ مقوله (عوامل نهادی، چارچوب‌های حسابداری و مشارکت، و ادراک از چارچوب‌ها و پایداری)، ۹ مؤلفه محوری (الزامات قانونی، فشارهای اقتصادی و بازار، فشارهای اجتماعی و فرهنگی، ابزارهای اندازه‌گیری، چارچوب‌های گزارشگری، مشارکت ذی‌نفعان، شفافیت و پاسخگویی، پایداری و مسئولیت‌پذیری، و ایجاد ارزش افزوده) و ۸۸ مضمون مفهومی بود. یافته‌های کمی نشان داد مؤلفه «الزامات قانونی و استانداردها» بیشترین تأثیر را دارد. این پژوهش با غنابخشی به دانش نظری و عملی، نشان می‌دهد چگونه ترکیب ابعاد کمی و کیفی به درک ارزش واقعی طبیعت کمک می‌کند. مدل پیشنهادی ابزاری قدرتمند برای سیاست‌گذاران است. در پایان، حسابداری سرمایه طبیعی نه فقط یک ضرورت علمی، بلکه یک ضرورت اخلاقی و اجتماعی برای نجات طبیعت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A fundamental approach to natural capital accounting: A structured framework based on grounded theory

نویسندگان [English]

  • Ali Mashaei 1
  • seyed abbas borhani 2
  • Mojgan Safa 2
  • Hossein Jahangirnia 3
1 PhD student, Department of Accounting, QO.C., Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Accounting, QO.C., Islamic Azad University, Qom, Iran
3 Associate Professor, Department of Accounting, QO.C., Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده [English]

In a threatened world of human-nature imbalance, natural capital accounting offers a common language to value nature’s services beyond economics. This study develops a foundational model using an interpretive structural approach. Methodologically, it is exploratory with a mixed-methods design. Due to the lack of a coherent framework, Grounded Theory was applied through in-depth expert interviews. Delphi analysis confirmed reliability. In the quantitative phase,Interpretive Structural Modeling (ISM) determined the most influential components. The sample included 14 academic experts, accounting professors, and standard-setting committee members via purposive snowball sampling. Results revealed 3 main categories (institutional factors, accounting frameworks and participation, and perception of frameworks and sustainability), 9 core components (legal requirements, economic pressures, measurement tools, reporting frameworks, stakeholder engagement, transparency, sustainability, and value-added), and 88 conceptual themes. Quantitative findings showed that "legal requirements and standards" is the most influential component. This research enriches theoretical and practical knowledge by integrating quantitative and qualitative dimensions to measure nature’s true value. The proposed model aids policymakers in designing sustainable policies. Ultimately, natural capital accounting is both a scientific and ethical imperative for saving nature through deeper understanding.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Natural Capital Accounting
  • Ecosystem Services Valuation
  • Green Reporting
  • Environmental Sustainability
-خلیلی، محمد، ذبیحی، علی، فغانی ماکرانی، خسرو (1403). بیین مدلی برای تأثیر فرهنگ سازمانی و عوامل اقتضایی بر گزارشگری پایداری با رویکرد عملکرد اقتصادی (GRI201) دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت.13(50). 319-338
-سید جوادین، سید رضا.، روشندل اربطانی، هاهر.، نوبری، علیرضا (1395).  مدیریت منابع انسانی سبز  یک رویکرد سرمایه گذاری و توسعه پایدار ،فصلنامه علمی پژوهشی دانش سرمایه­گذاری،5(20): 297-327.
کشاورز, علی‌رضا و فرج زاده, زکریا . (1400). نقش سرمایه طبیعی در رشد اقتصادی ایران. پژوهش‌های اقتصادی ایران26(86)، 126-164
-محمودی، رضا، طالب نیا، قدرت اله، وکیلی فرد، حمیدرضا، احمدی، فائق، مرادی شهدادی، خسرو. (1402). ارائه ی الگوی گزارشگری پایداری با رویکرد تئوری داده‌بنیاد در شرکت های پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران. اقتصاد مالی, 17(64), 207-222.
مطوری، احمد. (۱۴۰۰). حسابداری سرمایه طبیعی شرکت. ششمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات نوین مدیریت و حسابداری. https://civilica.com/doc/1306967/ Civilica
ملک پور، فیروزه و بنی طالبی دهکردی، بهاره(1404).تبیین ارتباط بین ریسک‌های محیط زیست و حسابداری،چهارمین همایش بین المللی دستاوردهای نوین علوم مدیریت و حسابداری در ایران و جهان،تهران،https://civilica.com/doc/2383732.