تأثیر رقابت در بازار حسابرسی بر حق‌الزحمۀ حسابرسی: نقش اندازۀ بازار حسابرسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد حسابرسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.

2 دانشیار گروه حسابداری، دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه حسابداری دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

این نوشتار به بررسی تأثیر رقابت در بازار حسابرسی بر حق‌الزحمۀ حسابرسی می‌پردازد. همچنین نقش تعدیل کننده اندازۀ بازار حسابرسی را مورد بررسی قرار می‌دهد. در این راستا، برای اندازه‌گیری رقابت در بازار حسابرسی از شاخصِ تمرکز حسابرس استفاده شده است. اندازۀ بازار حسابرسی نیز با استفاده از رتبۀ دارایی شرکت‌ها در سطح صنایع، اندازه‌گیری شده است. یافته‌های تجربی مربوط به بررسی 133 شرکت پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازۀ زمانی 1386 تا 1394، نشان می‌دهد که رقابت در بازار حسابرسی اثر منفی و معناداری بر حق-الزحمۀ حسابرسی دارد. به‌علاوه، یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که اندازۀ بازار حسابرسی بر رابطۀ بین رقابت در بازار حسابرسی و حق‌الزحمۀ حسابرسی اثر منفی و معناداری دارد. در ادامه، نتایج تجزیه و تحلیل تکمیلی پژوهش نشان داد که رقابت در بازار حسابرسی منجر به کاهش کیفیت حسابرسی می‌شود و اثر اندازۀ بازار حسابرسی بر رابطه بین رقابت در بازار حسابرسی و کیفیت حسابرسی معنادار نیست.

کلیدواژه‌ها


اسماعیل‌زاده مقری، علی و ترامشلو، نصرت الله (1391)، تأثیر رقابت بر سر حق‌الزحمۀ حسابرسی بر کیفیت حسابرسی و گزارشگری مالی، حسابدار رسمی، 3، 79-70.

افلاطونی، عباس (1395)، تحلیل آماری در پژوهش‌های مالی و حسابداری با نرم افزار Stata، چ1، انتشارات ترمه.

افلاطونی، عباس (1397)، اقتصادسنجی در پژوهش‌های مالی و حسابداری با نرم افزار EViews. چ1، انتشارات ترمه.

بذرافشان، سعید (1397)، بررسی اثر دورۀ جستجو برای حسابرس جایگزین بر حق‌الزحمۀ حسابرسی نخستین، دانش حسابداری، 9 (1)، 194-171.

براداران حسن­زاده، رسول، تلخابی، فاطمه، قجربیگی، مهسا. (1395)، مروری بر عوامل مؤثر بر تعیین حق‌الزحمة حسابرسی صورت‌های مالی، حسابدار رسمی، 32، 100- 89.

بنی مهد، بهمن؛ مرادزاده فرد، مهدی و  زینالی، مهدی. (1392)، رابطة بین تغییر حسابرس مستقل و تغییر اظهارنظر حسابرسی، دانش حسابداری، 4 (14)، 108-91.

حساس یگانه، یحیی، برزیده، فرخ، تقوی فرد، محمد تقی، فرهمند سیدآبادی، محمد. (1395)، بررسی تأثیر گردش اجباری مؤسسه‌های حسابرسی بر حق‌الزحمۀ حسابرسی و رقابت در بازار حسابرسی، بررسی‌های حسابداری و حسابرسی، 23 (3)، 352-333.

حسنی القار، مسعود و سدیدی، مهدی (1396)، بررسی تأثیر توانایی مدیریت بر حق‌الزحمة حسابرسی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 6 (24)، 94-79.

رجبی، روح‌‌الله‌ (1389)، چالش‌های رقابت در حرفة حسابرسی مستقل، حسابدار رسمی، 12، 37- 26.

رمضانی، علی اکبر، بنی مهد، بهمن، رویایی، رمضانعلی. (1394)، سهم بازار حسابرسی و اظهار نظر حسابرس: شواهدی از بخش خصوصی حسابرسی، دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 4 (13)، 86-77.

سروش­یار، افسانه، بنی­مهد، بهمن، وکیلی­فرد، حمیدرضا، امیری، هادی. (1393)، تأثیر رقابت در بازار حسابرسی بر استقلال حسابرس و کیفیت صورت‌های مالی، فصلنامه بورس اوراق بهادار تهران، 7 (27)، 94-77.

فخاری، حسین، کاشانی پور، محمد، رجب بیگی، محمد علی. (1393)، بررسی نقش نظارتی ساختار مالکیت و خط مشی بدهی بر کنترل مشکلات نمایندگی ناشی از جریان‌های نقدی آزاد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، پیشرفت‌های حسابداری، 6 (1)، 90-63.

لاری دشت بیاض، محمود و اورادی، جواد (1396)، بررسی رابطۀ بین دورۀ تصدی و دانش مالی مدیرعامل با حق‌الزحمۀ حسابرسی، بررسی‌های حسابداری وحسابرسی، 24 (1)، 102-81.

ملکیان، اسفندیار و نیکروان‌فرد، بیتا (1394)، بررسی تأثیر مالکان نهادی و دولتی بر دستمزد حسابرسی مستقل در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، پیشرفت‌های حسابداری، 7 (1)، 166-139.

 Abidin, S., Beattie, V. & Goodacre, A. (2010). Audit market structure, fees and choice in a period of structural change: Evidence from the UK—1998-2003. British Accounting Review, 42 (3), 187–206.

Aflatoni, A. (2018), Econometrics in financial and accounting research with eviews software. Vol 1, Termeh Publications. (In Persian)

Aflatoni, A. (2016). Statistical analysis in financial and accounting research with stata software. Vol. 1, Termeh Publications. (In Persian)

Asthana S., Balsam, S. & Kim, S. (2009). The effect of Enron, Andersen, and Sarbanes-Oxley on the US market for audit services. Accounting Research Journal, 22 (1), 4-26.

Bagherpour, M., Monroe, G. & G. Shailer, G. (2014). Government and managerial influence on auditor switching under partial privatization. Journal of Accounting and Public Policy, 33(4), 372–390.

Bani Mahd, B., Moradzadeh Fard, M., Zeinali, M. (2013). Relationship between change of independent auditor and change of audit opinion.Journal of Accounting Knowledge, 4(14), 91-108. (In Persian)

Bazrafshan, S. (2018). Effects of search period for successor auditor on initial audit fees and type of successor auditor. Journal of Accounting Knowledge, 9(1), 171-194. (In Persian)

Beattie, V., & Fearnley, S. (1994). The changing structure of the market for audit services in the UK–A descriptive study. British Accounting Review, 26(4), 301–322.

Blankley A. I., Hurtt, D. N. & MacGregor, J. (2012). Abnormal audit fees and restatements. Auditing: A Journal of Practice and Theory, 31 (1), 79-96.

Boone J. P., Khurana, I. K. & Raman, K. K. (2012). Audit market concentration and auditor tolerance for earnings management. Contemporary Accounting Research, 29 (4), 1171-1203.

Brothers Hassanzadeh, R., Talkhabi, F., & Qajrbeigi, M. (2016). A review of factors affecting the determination of audit fees for financial statements. Official Accountant, 32, 100-89. (In Persian)

Carson, E., Simnett, R., Soo, B. S. & Wright, A. M. (2012). Changes in audit market competition and the big N Premium. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 31 (3), 47–73.

Chang, H., Guo, Y., & Mo, PH. (2018). Market competition, audit fee stickiness, and audit quality: Evidence from China. Auditing: A Journal of Practice & Theory.  In-Press. https://doi.org/10.2308/ajpt-52173.

Choi M., & Zeghal, D. (1999). The effect of accounting firm mergers on international markets for accounting services. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 8 (1), 1-22.

Dekeyser, S., Gaeremynck, A., Knechel, W. R., & Willekens, M. (2015). Strategic Competition by Audit Firms (Master’s Thesis). Retrieved from http://wp.unil.ch/.

Eshleman, J, D., & Lawson B, (2017). Audit market structure and audit pricing. Accounting Horizons, 31 (1), 57-81.

Eshleman, J. D. (2013). The Effect of audit Market Concentration on Audit Pricing and Audit Quality: The Role of the Size of the Audit Market. PhD Dissertation, Faculty of the Louisiana State University.

Esmaeilzadeh Moghari, A. & Trameshloo, N. (2012). The impact of competition on auditing fees on auditing quality and financial reporting. Official Accountant, 3, 79-70. (In Persian)

Fakhari, H., KashaniPour. M., & Rajabbeyki, M. A. (2014). The monitoring role of ownership structure and debt policy on controlling agency problem of free cash flow of companies listed in the Tehran Stock Exchange (TSE). Journal Of Accounting Advances, 6, 1, , 63-90. (In Persian)

 Feldman E.R., 2006, A Basic Quantification of the Competitive Implications of the Demise of Arthur Andersen. Review of Industrial Organization, 29, 193-212.

Frankel R., M. Johnson, & K. Nelson. (2002). The relation between auditors’ fees for nonaudit services and earnings management. The Accounting Review, 77, 71-105.

Graham J., C. Harvey, & S. Rajgopal. (2005). The economic implications of corporate financial reporting. Journal of Accounting and Economics, 40 (1-3): 3-73.

Hamilton J., Y. Li, and D. Stokes. (2008). Is the audit services market competitive following Arthur Andersen’s collapse?. Accounting and Finance, 48 (2), 233-258.

Hasani Alghar, M., & Sadidi, M. (2017). The impact of managerial ability on audit fees in listed companies in Tehran Stock Exchange. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 6(24), 79-94. (In Persian)

Hassas Yeganeh, Y., Barzideh, F., Taghavifard, M., & Farahmand Seyed Abadi, M. (2016). Investigating the impact of mandatory audit firm rotation on audit fee and audit market competition. Accounting and Auditing Review, 23(3), 333-352. (In Persian) 

Ho, J. L., & Kang, F. (2013). Auditor choice and audit fees in family firms: Evidence from the S&P 1500. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 32 (4), 71-93.

Huang, T.C., H. Chang, & J, R. Chiou. (2016). Audit Market Concentration, Audit Fees, and Audit Quality: Evidence from China. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 35 (2), 121-145.

Jones J. 1991. Earnings management during import relief investigations. Journal of Accounting Research, 29 (2), 193-228.

Kallapur S., S. Sankaraguruswamy, & Y. Zang. (2010). Audit market concentration and audit quality. Working paper, Indian School of Business, National University of Singapore, and Singapore Management University.

Kallapur, S., Sankaraguruswamy, S. & Zang, Y. (2008). Audit market competition and audit quality. www.ssrn.com.

Kothari, S. P., Leone, A. J. & Wasley, C. E. )2005(. Performance matched discretionary accrual measures. Journal of Accounting and Economics, 39 (1), 163-197.

Lari Dasht Bayaz, M., & Oradi, J. (2017). The investigation of the association between ceo tenure and financial expertise to audit fee. Accounting and Auditing Review, 24(1), 81-102. (In Persian)

Lobo G., & Zhao, Y. (2013). Relation between audit effort and financial reporting misstatements: Evidence from quarterly and annual restatements. The Accounting Review, 88 (4), 1385-1412.

Maher M. W., Tiessen, P., Colson, R. & A. J. Broman. (1992). Competition and audit fees. The Accounting Review, 67 (1), 199-211.

Malekian, E., NikravanFard, B. (2015). The impact of institutional and governmental ownership on audit fees (Firms Listed in Tehran Stock Exchange). Journal Of Accounting Advances , 7(1), 127-162.

Markus, S. & Steven, M. (1997). The structure of the Belgian audit market: The effects of clients' concentration and capital market activity.  International Journal of Auditing, 1(2), 151-162.

Mayhew, B., & Wilkins, M. (2003). The impact of audit firm industry specialization on fees charged to firms going public. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 22(2), 33–52.

McMeeking, K., Peasnell, K. & Pope, P. (2007). The effect of large audit firm mergers on audit pricing in the UK. Accounting and Business Research, 37(4), 301–319.

Mohammad Rezaei, F. & Mohd-Saleh, N. (2016). Audit report lag: The role of auditor type and increased competition in the audit market. Accounting and Finance, doi: 10.1111/acfi.12237.

Mohammad Rezaei, F., Saleh, M. N., Jaffar, R.,  & Hassan, M. S. (2016). The effects of audit market liberalisation and auditor type on audit opinions: The Iranian experience. International Journal of Auditing, 20 (1), 87-100.

Newton, N, J., Persellin, Julie S., Wang, D., & Michael S. W. (2016). Internal control opinion shopping and audit market competition. The Accounting Review, 91 (2), 603-623.

Newton, N., Wang, D. & Wilkins, M. (2012). Does a lack of choice lead to lower quality? Evidence from auditor competition and client restatements. Auditing: A Journal of Practice & Theory, 32 (3), 1-52.

Numan, W. & Willekens, M. (2012). An empirical test of spatial competition in the audit market. Journal of Accounting and Economics, 53 (1-2), 450-465.

Oxera. (2006). Competition and Choice in the UK Audit Market. The Oxera Report. London: Department of Trade and Industry/Financial Reporting Council.

Pearson T., & Trompeter, G. (1994). Competition in the market for audit services: The effect of supplier concentration on audit fees. Contemporary Accounting Research, 11 (1), 115-135.

Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB). (2015).  Concept Release on Audit Quality Indicators. PCAOB Release No. 005-2015, July 2015, 1.

Rajabi, R. (2010). Challenges of competition in independent auditing, Official Accountant, 12, 37-26. (In Persian)

Ramezani, A., Banimahd, B., & Royaee, R. (2014). Audit market share and auditor's opinion: evidence from Iranian audit private sector. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 4 (13), 77-86. (In Persian)

Richard M. Baylis & Clatworthy, Mark A. (2014). Competition in the market for audit services. Wiley Encyclopedia of Management, ed. Professor Sir Cary L Cooper.

Sanders, G., Allen, A. & Korte, L. (1995). Municipal audit fees: Has increased competition made a difference?  Auditing: A Journal of Practice and Theory, 14 (1), 105-114.

Schaen, M., & Maijoor, S. (1997). The structure of the belgian audit market: the effects of clients’ concentration and capital market activity. Internal Journal of Auditing, 1(2), 151- 162.

Soroushyar, A., Bani Mahd, B., Vakilifard, H., & Amiri, H. (2014). The effect of competition in the audit market on the independence of the auditor and the quality of financial statements, Tehran Stock Exchange Quarterly, 7(27), 94-77. (In Persian)

Wang, Q., Wong, T. J. & Xia, L. J. (2008). State ownership, institutional environment and auditor choice: Evidence from China. Journal of Accounting and Economics, 46 (1), 112- 134.

Yardley, J. A., Kauffman, N. L., Cairney, T. D. & Albrecht, W. D. (1992). Supplier behavior in the US audit market. Journal of Accounting Literature, 11(1), 151–184.